Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu — Doktor Psikiyatri
0 (252) 614 97 00 WhatsApp [email protected]

Doğum Sonrası Depresyon: Annelik Hüznünden Farkı Nedir?

Yazan /
Yumuşak sabah ışığında ahşap komodinde küçük bir bitki ve boş bir fincan, sakin bir oda köşesi

Bebeğin doğumundan sonraki ilk günlerde ağlamaklı olmak, sevinçten kaygıya bir anda geçmek, uykusuzluktan ne hissettiğini bilememek pek çok anne için tanıdık bir deneyimdir. Bu dalgalanmaların çoğu birkaç gün içinde kendiliğinden yatışır. Bazı annelerde ise hüzün geçmez; derinleşir, günlük hayatı, bebekle kurulan bağı ve annenin kendine bakışını etkilemeye başlar. Bu yazıda “annelik hüznü” olarak bilinen geçici tabloyu, tedavi gerektiren doğum sonrası depresyondan ayıran işaretleri ele alıyoruz.

Doğum sonrası depresyon öncesi annelik hüznü nedir?

Tıp dilinde “baby blues” olarak da bilinen annelik hüznü, doğumdan sonraki ikinci ya da üçüncü gün başlayan ve genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçen hafif duygu değişiklikleridir. Amerikan Psikiyatri Birliği, yeni annelerin yaklaşık yüzde 85’e varan bir kısmının bu dönemi yaşadığını bildirmektedir. Yani annelik hüznü bir istisna değil, doğum sonrası dönemin olağan bir parçasıdır.

Ani ağlama atakları, alınganlık, kaygı, bunalmışlık hissi, dikkat dağınıklığı ve uyku güçlüğü en sık görülen belirtilerdir. Doğumdan sonra östrojen ve progesteron hormonlarındaki hızlı düşüş, uykusuzluk, doğumun bedensel yorgunluğu ve yeni sorumluluğun ağırlığı bu tabloya katkıda bulunur. Belirleyici olan, annenin bu dönemde de bebeğine bakabilmesi, arada keyif alabilmesi ve günler geçtikçe toparlanmasıdır. Dinlenme, yakınlardan pratik yardım ve anlaşılmak çoğu zaman yeterlidir.

Doğum sonrası depresyon nedir, ne kadar yaygındır?

Doğum sonrası depresyon, gebelikte ya da doğumdan sonraki bir yıl içinde başlayan ve en az iki hafta süren depresyon tablosudur. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH), vakaların çoğunun doğumdan sonraki 4–8. haftalar arasında başladığını belirtir. Yaklaşık her yedi anneden biri bu tabloyu yaşar; 80 ülkeden 565 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde dünya genelindeki oran yüzde 17 civarında bulunmuştur.

Daha önce ele aldığımız gibi depresyon; düşünceyi, bedeni ve davranışı birlikte etkiler. Doğum sonrası dönemde bu etki çoğu zaman şu biçimlerde görünür:

  • Günün büyük bölümünde süren çökkünlük, boşluk ya da yoğun kaygı
  • Bebekten ve daha önce keyif veren şeylerden zevk alamama
  • Bebek uyurken bile uyuyamama ya da tersine aşırı uyuma
  • “İyi bir anne değilim” biçiminde ısrarlı suçluluk ve değersizlik düşünceleri
  • Bebekle bağ kurmakta zorlanma, ona karşı uzaklık hissi
  • Yoğun öfke, tahammülsüzlük, yakınlardan uzaklaşma
  • Bebeğe bir şey olacak diye sürekli tetikte olma ya da istenmeyen, korkutucu düşünceler
  • Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri

Doğum sonrası depresyon annenin bir zaafı ya da bebeğini “yeterince sevmemesi” değildir. NIMH, bu tablonun annenin yaptığı ya da yapmadığı bir şeyden kaynaklanmadığını açıkça vurgular.

Doğum sonrası depresyon ile annelik hüznü nasıl ayırt edilir?

Annelik hüznüDoğum sonrası depresyon
BaşlangıçDoğumdan sonraki 2–3. günÇoğunlukla ilk 4–8 hafta; bir yıl içinde herhangi bir zaman
SüreBirkaç gün, en fazla iki haftaİki haftadan uzun; tedavisiz aylarca sürebilir
ŞiddetHafif, dalgalı; arada iyi anlar olurBelirgin, kalıcı; keyif alma yetisi azalır
Günlük işlevAnne bebeğine ve kendine bakabilirBebeğin ve annenin bakımı zorlaşır
GerekenDinlenme, destek, anlaşılmakUzman değerlendirmesi ve tedavi

En pratik ölçüt zamandır: İki haftayı geçen, giderek ağırlaşan ya da bebeğe bakmayı zorlaştıran bir duygu durumu artık “normal yorgunluk” olarak görülmemelidir. İkinci ölçüt keyif alma yetisidir. Annelik hüznünde yorgun bir anne bebeğinin gülümsemesiyle yine de yumuşar; depresyonda ise o an da çoğu zaman uzak, donuk ya da suçluluk verici gelir.

Doğum sonrası depresyon kimlerde daha fazla risk taşır?

Doğum sonrası depresyon herhangi bir annede, ilk ya da sonraki doğumlarda ortaya çıkabilir. Ancak bazı durumlar riski artırır:

  • Daha önce depresyon, bipolar bozukluk ya da önceki bir doğumdan sonra depresyon geçirmiş olmak
  • Ailede depresyon ya da başka bir duygudurum bozukluğu bulunması
  • Son bir yılda yaşanan ağır stresler, gebelik komplikasyonları
  • Eşle ya da aileyle sorunlar, sosyal desteğin zayıf olması
  • Plansız gebelik, maddi sıkıntılar
  • Bebeğin sağlık sorunları, çoğul gebelik, emzirme güçlükleri

Bu risklerden birini taşıyorsanız gebelik takibinde bunu hekiminize söylemek, doğum sonrası dönemin önceden planlanmasını sağlar. Gebelikte ve gebelik öncesinde ilaç kullanımına ilişkin sorular için “Hamilelik Planlarken Psikiyatrik İlaçlar” yazımıza da bakabilirsiniz. Babalarda da doğum sonrası depresyon görülebilir; APA, babaların yaklaşık yüzde 8–10’unun bu dönemde depresyon yaşadığını bildirmektedir.

Doğum sonrası psikoz neden acil bir durumdur?

Doğum sonrası psikoz nadir ama acil bir tablodur; her bin doğumdan bir ya da ikisinde görülür ve genellikle doğumu izleyen ilk günler ya da haftalar içinde başlar. Kafa karışıklığı, gerçekte olmayan şeyleri görme ya da duyma, gerçekle bağdaşmayan inançlar, uyumadan aşırı hareketli ve enerjik olma, yoğun şüphecilik başlıca belirtilerdir. Kişisel ya da ailesel bipolar bozukluk öyküsü riski belirgin biçimde artırır. Bu belirtiler fark edildiğinde beklenmemeli; anne ve bebek güvenceye alınarak hemen 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalıdır. Uygun tedaviyle iyileşme mümkündür.

Doğum sonrası depresyon nasıl tedavi edilir?

Doğum sonrası depresyon tedavi edilebilen bir hastalıktır ve uygun destekle annelerin çoğu belirgin biçimde düzelir. Tedavi; tablonun şiddetine, annenin geçmişine, emzirme durumuna ve tercihlerine göre birlikte planlanır.

Hafif ve orta şiddetteki tablolarda psikoterapi çoğu zaman ilk basamaktır. Bilişsel davranışçı terapi (zorlayıcı düşünce ve davranış kalıplarını fark edip değiştirmeye dayanan yöntem) ve kişilerarası terapi (ilişkiler ve rol değişimleri üzerinde çalışan yöntem) bu dönemde etkinliği gösterilmiş yaklaşımlardır. Cochrane derlemeleri, psikososyal ve psikolojik desteğin hem tedavide işe yaradığını hem de risk taşıyan annelerde depresyon gelişme olasılığını azaltabildiğini göstermektedir.

Orta–ağır tablolarda ya da terapinin yetmediği durumlarda ilaç tedavisi gündeme gelir. Emzirme döneminde de kullanılabilecek seçenekler vardır; ancak ilaç seçimi, anne ve bebek için yararlar ve riskler tartışılarak hekimle birlikte yapılmalıdır. Psikiyatrik ilaçlar kendi kendine başlanmamalı; gebelik ya da emzirme gerekçesiyle de hekime danışmadan bırakılmamalıdır. Ani bırakma, kesilme belirtilerine ve hastalığın yinelemesine yol açabilir.

Gece beslenmelerinin paylaşılarak annenin uykusunun korunması, eşin ve ailenin pratik desteği, annenin kısa da olsa kendine zaman ayırabilmesi tedavinin ayrılmaz parçalarıdır.

Doğum sonrası depresyonda ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden bir hekime ya da ruh sağlığı uzmanına başvurun:

  • Duygu durumunuz iki haftadan uzun süredir düzelmiyor ya da giderek kötüleşiyorsa
  • Bebeğinizin ya da kendi temel bakımınızı yapmakta zorlanıyorsanız
  • Bebeğinize karşı hiçbir şey hissetmediğinizi ya da ondan uzaklaştığınızı düşünüyorsanız
  • Uyku fırsatı olduğu hâlde uyuyamıyorsanız
  • Kaygı, panik atak ya da bebeğe zarar gelmesiyle ilgili düşünceler zihninizi meşgul ediyorsa

Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri, gerçeklikten kopma ya da ağır kafa karışıklığı varsa durum acildir: 112’yi arayın ya da en yakın acil servise gidin; bu sırada bebeğin bakımını bir yakınınıza devredin.

Fethiye ve Muğla çevresinde yaşayan anneler için de ilk adım çoğu zaman aile hekimi, kadın doğum uzmanı ya da bir psikiyatristle yapılacak kısa bir görüşmedir. Erken başvuru, tablonun ağırlaşmadan ele alınmasını sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Annelik hüznü ne kadar sürer?

Annelik hüznü genellikle doğumdan sonraki 2–3. günde başlar ve iki hafta içinde kendiliğinden geçer. İki haftayı aşan ya da giderek ağırlaşan belirtiler doğum sonrası depresyon açısından değerlendirilmelidir.

Doğum sonrası depresyon doğumdan aylar sonra başlayabilir mi?

Evet. Vakaların çoğu doğumdan sonraki ilk iki ay içinde başlasa da doğum sonrası depresyon, doğumu izleyen bir yıl içinde herhangi bir zamanda ortaya çıkabilir. Belirtiler gebelik sırasında da başlayabilir.

Doğum sonrası depresyon kendiliğinden geçer mi?

Annelik hüznünün aksine doğum sonrası depresyon çoğu zaman tedavisiz düzelmez ve aylarca sürebilir. Tedavi edilmeyen depresyon anne-bebek bağını ve tüm aileyi etkileyebileceği için erken destek almak önemlidir.

Emzirirken depresyon tedavisi mümkün mü?

Evet. Psikoterapi emzirmeyi etkilemez; emzirme döneminde kullanılabilecek ilaç seçenekleri de vardır. Hangi tedavinin uygun olduğuna, anne ve bebek için yararlar ve riskler değerlendirilerek hekimle birlikte karar verilir.

Babalar da doğum sonrası depresyon yaşar mı?

Evet. Babaların yaklaşık yüzde 8–10’unda bebeğin doğumunu izleyen dönemde depresyon görülür ve annede depresyon varsa bu risk artar. Yorgunluk, öfke ve içe kapanma gibi belirtiler babalarda da ciddiye alınmalıdır.

Sonuç

Doğumdan sonra duyguların dalgalanması olağandır; geçmeyen, derinleşen ve hayatı daraltan bir hüzün ise değildir. Aradaki fark çoğu zaman sürede, şiddette ve annenin kendini, bebeğini, hayatını nasıl gördüğünde saklıdır. Doğum sonrası depresyon bir annelik sınavı değil, tedavi edilebilen bir sağlık sorunudur. Yardım istemek de annelikten bir eksilme değil; hem anne hem bebek için atılmış sağlıklı bir adımdır.

Sağlıklı günler dilerim.

Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri

Kaynakça

Yukarı çık