Online psikiyatri görüşmesi artık pek çok kişi için sıradan bir seçenek. Yine de akla doğal sorular geliyor: Ekran üzerinden kurulan bir görüşme gerçekten işe yarar mı, herkese uygun mudur, hangi durumlarda yüz yüze muayene şarttır? Bu yazıda online görüşmenin güçlü yanlarını, sınırlarını ve kimler için daha uygun olduğunu ele alıyorum.
Online psikiyatri görüşmesi nedir?
Online görüşme, hekim ile danışanın güvenli bir görüntülü bağlantı üzerinden, yüz yüze görüşmeye benzer bir düzende bir araya gelmesidir. Bu görüşmelerde ruhsal değerlendirme yapılabilir, tedavinin gidişatı izlenebilir ve psikoterapi sürdürülebilir.
Burada kastedilen şey mesajlaşma, sesli not ya da bir uygulamayla yazışma değildir. Belirli bir saatte, kesintisiz ve iki tarafın birbirini görerek konuştuğu planlı bir görüşmedir. Bu ayrım önemlidir; çünkü araştırmalarda etkinliği incelenen yöntem de çoğunlukla bu tür canlı görüntülü görüşmelerdir.
Online görüşme yüz yüze görüşme kadar etkili mi?
Bu konudaki araştırmalar genel olarak cesaret vericidir. 103 çalışmayı kapsayan bir meta-analizde, görüntülü yapılan psikoterapinin yüz yüze terapiyle arasındaki farkın ihmal edilebilir düzeyde olduğu bulunmuş; en güçlü sonuçlar depresyon ve kaygı bozukluklarında görülmüştür. Depresyonda yalnızca randomize kontrollü çalışmaları inceleyen başka bir meta-analiz de iki yöntem arasında anlamlı bir fark saptamamıştır.
Ancak bu, her durumda iki yöntemin birbirinin yerine geçtiği anlamına gelmez. Araştırmalar çoğunlukla belirli tanılara ve seçilmiş hasta gruplarına dayanır. Kişinin durumu, hastalığın ağırlığı ve görüşme ortamı, hangi yöntemin daha uygun olduğunu belirleyen asıl etkenlerdir.
Online psikiyatri görüşmesi kimler için daha uygundur?
Online görüşme özellikle şu durumlarda pratik ve yerinde bir seçenek olabilir:
- Yaşadığı yerde ruh sağlığı hizmetine ulaşmakta zorlananlar ya da başka bir şehirde veya ülkede yaşayıp Türkçe görüşmeyi tercih edenler,
- Tedavisi başlamış, durumu dengede olan ve düzenli kontrol görüşmeleri süren kişiler,
- Yoğun çalışma saatleri, bakım sorumlulukları ya da hareket kısıtlılığı nedeniyle muayeneye gelmekte zorlananlar,
- Depresyon, kaygı bozuklukları gibi sorunlar için psikoterapiye devam eden kişiler.
Fethiye’de yaz sezonunda uzun saatler çalışanlar ya da Muğla’nın uzak ilçelerinde yaşayanlar için yol ve zaman kaybını azaltması, online görüşmenin somut bir avantajıdır. Farklı ülkelerde yaşayıp kendi dilinde psikiyatrist ya da psikoterapist bulmakta zorlananlar için de oldukça yardımcıdır. Sosyal kaygı yaşayan kişiler için de başlangıçta kolaylaştırıcı olabilir; ancak tedavinin amaçlarından biri kaçınılan ortamlarla yüzleşmek olduğundan bu tercihin uzmanla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Hangi durumlarda online görüşme uygun olmayabilir?
Bazı durumlarda online görüşme yetersiz kalır ya da güvenli değildir:
- Kendine zarar verme ya da intihar riskinin yüksek olduğu kriz dönemleri,
- Gerçeklikle bağın zayıfladığı psikotik ya da manik dönemler,
- Ağır alkol veya madde yoksunluğu gibi tıbbi takip gerektiren durumlar,
- Fizik muayene, kan tetkiki ya da başka bir tıbbi değerlendirmenin gerektiği tablolar,
- Kişinin rahatça konuşabileceği, sesinin başkalarınca duyulmayacağı bir ortam bulamadığı durumlar.
Çocuklar ve ergenlerde de ailenin katılımı ve gözlem önemli olduğundan, görüşme biçimi her vakada ayrıca planlanmalıdır.
İlk görüşme yüz yüze mi olmalı?
Mümkün olduğunda ilk değerlendirmenin yüz yüze yapılması, hekime daha kapsamlı bir gözlem imkânı verir. Bununla birlikte, ulaşım güçlüğü olan pek çok kişi için ilk görüşmenin online yapılması ve gerekirse sonradan yüz yüze bir muayene eklenmesi de makul bir yoldur. Uygulamada çoğu zaman en iyi sonucu, iki yöntemin ihtiyaca göre birlikte kullanıldığı karma bir düzen verir.
İlaç tedavisi planlanıyorsa, bazı durumlarda yüz yüze muayene, kan tetkikleri ya da başka bir hekimle iş birliği gerekebilir. Hangi yöntemle görüşülürse görüşülsün, psikiyatrik ilaçlar kendi kendine başlanmamalı ve hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
Online psikiyatri görüşmesine nasıl hazırlanmalısınız?
Görüşmenin verimli geçmesi büyük ölçüde ortama bağlıdır. Kapısı kapanabilen, sessiz bir oda seçin; mümkünse kulaklık kullanın. İnternet bağlantınızı ve cihazınızın şarjını önceden kontrol edin. Kullandığınız ilaçların listesini ve konuşmak istediğiniz konuları yanınızda bulundurun.
Görüşmenin başında nerede bulunduğunuzu ve bağlantı koparsa size nasıl ulaşılabileceğini hekiminizle paylaşın. Bu, olası bir acil durumda doğru yönlendirme yapılabilmesi için önemlidir. Görüşmelerin güvenli bir platform üzerinden yapılması ve kayda alınmaması da gizliliğin temel koşullarıdır.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Aşağıdaki durumlarda online ya da yüz yüze fark etmeksizin beklemeden bir psikiyatristle görüşmeniz önerilir:
- Ruh haliniz iki haftadan uzun süredir belirgin biçimde çökkünse,
- Kaygı, uykusuzluk ya da panik ataklar işinizi, ilişkilerinizi ve günlük düzeninizi bozuyorsa,
- Alkol ya da madde kullanımınız artıyor ve kontrol etmekte zorlanıyorsanız,
- Online görüşmelere rağmen durumunuz kötüleşiyorsa; bu durumda yüz yüze değerlendirme gerekebilir.
Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa online bir randevuyu beklemeyin. Acil bir tehlike varsa vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık Sorulan Sorular
Online psikiyatri görüşmesi yüz yüze görüşme kadar etkili midir?
Araştırmalar, özellikle depresyon ve kaygı bozukluklarında görüntülü psikoterapinin yüz yüze terapiyle benzer sonuçlar verdiğini göstermektedir. Ancak kriz dönemleri ve fizik muayene gerektiren durumlar gibi bazı tablolarda yüz yüze değerlendirme gerekir.
Online görüşme kimler için uygun değildir?
İntihar riskinin yüksek olduğu kriz dönemlerinde, psikotik ya da manik ataklarda ve ağır madde yoksunluğunda online görüşme yeterli ve güvenli değildir. Görüşme için özel ve sessiz bir ortam bulunamaması da online görüşmeyi verimsiz hale getirebilir.
Online görüşmede ilaç tedavisi başlanabilir mi?
Bu, kişinin durumuna ve yapılması gereken tıbbi değerlendirmeye bağlıdır; bazı durumlarda yüz yüze muayene ya da kan tetkiki gerekebilir. Hangi yöntemle görüşülürse görüşülsün, ilaçlar kendi kendine başlanmamalı ve hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
Online görüşmede gizlilik nasıl korunur?
Görüşmenin güvenli bir platform üzerinden yapılması, kayda alınmaması ve danışanın sesinin başkalarınca duyulmayacağı bir ortamda bulunması gizliliğin temel koşullarıdır. Ortak kullanılan cihazlarda görüşme bağlantılarının ve bildirimlerin başkalarınca görülmemesine dikkat etmek de önemlidir.
Online ve yüz yüze görüşmeler birlikte kullanılabilir mi?
Evet; pek çok kişi için en uygun düzen, ilk değerlendirme veya gerekli muayeneler yüz yüze, kontrol görüşmeleri ise online olacak şekilde iki yöntemin birlikte kullanılmasıdır. Bu düzen kişinin ihtiyacına göre hekimle birlikte belirlenir.
Sonuç
Online psikiyatri görüşmesi, doğru kişi ve doğru durum için yüz yüze görüşmeye güçlü bir alternatif ya da tamamlayıcıdır. Belirleyici olan yöntemin kendisi değil, kişinin ihtiyacına, güvenliğine ve tedavinin gerekliliklerine uygun olup olmadığıdır.
Sağlıklı günler dilerim.
Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri
Kaynakça
- Fernandez E, Woldgabreal Y, Day A, Pham T, Gleich B, Aboujaoude E. Live psychotherapy by video versus in-person: A meta-analysis of efficacy and its relationship to types and targets of treatment. Clinical Psychology & Psychotherapy. 2021;28(6):1535–1549. https://doi.org/10.1002/cpp.2594
- Giovanetti AK, Punt SEW, Nelson EL, Ilardi SS. Teletherapy versus in-person psychotherapy for depression: A meta-analysis of randomized controlled trials. Telemedicine and e-Health. 2022;28(8):1077–1089. https://doi.org/10.1089/tmj.2021.0294
- Shore JH, Yellowlees P, Caudill R, et al. Best practices in videoconferencing-based telemental health (American Psychiatric Association & American Telemedicine Association). Telemedicine and e-Health. 2018;24(11):827–832. https://doi.org/10.1089/tmj.2018.0237
- American Psychiatric Association. Telepsychiatry Toolkit: Best Practices. https://www.psychiatry.org/psychiatrists/practice/telepsychiatry/toolkit/best-practices