Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu — Doktor Psikiyatri
0 (252) 614 97 00 WhatsApp [email protected]

Psikoterapi Kimlere İyi Gelir, Ne Kadar Sürer?

Yazan /
Psikoterapi süresini simgeleyen kum saati ile sakin bir terapi seansı

Terapiye başlamayı düşünen birinin aklındaki ilk iki soru genellikle şunlardır: “Benim sorunum terapiyle düzelir mi?” ve “Bu iş kaç ay sürer?” İkisi de çok yerinde sorular. Çünkü psikoterapi zaman, emek ve sabır isteyen bir süreçtir; neye başladığınızı bilmek, yolda kalmanızı kolaylaştırır. Bu yazıda psikoterapinin kimlere yarar sağladığını, sürenin neye göre değiştiğini ve terapiden verim almayı neyin belirlediğini araştırmalar ışığında anlatmak istiyorum.

Psikoterapi nedir, ne değildir?

Psikoterapi, eğitimli bir uzmanla belirli bir yöntem ve hedef doğrultusunda yürütülen yapılandırılmış bir görüşme sürecidir. Kişinin düşünce, duygu ve davranış örüntülerini fark etmesini ve bunları değiştirecek beceriler kazanmasını amaçlar. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), kişilerarası terapi, psikodinamik terapi, metakognitif terapi ve kabul temelli yaklaşımlar en bilinen yöntemlerdir.

Psikoterapi, iyi bir dostla dertleşmekten farklıdır. Dertleşmek rahatlatır; terapi ise bu rahatlamanın ötesine geçip sorunu sürdüren döngüyü hedef alır. Terapist size ne yapmanız gerektiğini söyleyen biri değil, kendi örüntülerinizi birlikte görmenizi sağlayan bir çalışma ortağıdır.

Psikoterapi kimlere iyi gelir?

Psikoterapinin etkili olduğu alan sanıldığından geniştir. Araştırmalarla desteklenen başlıca durumlar şunlardır:

  • Depresyon ve uzun süren çökkünlük hali,
  • Yaygın kaygı, panik bozukluk, sosyal kaygı ve özgül fobiler,
  • Obsesif kompulsif bozukluk,
  • Travma sonrası stres bozukluğu,
  • Yeme bozuklukları, uyku sorunları ve bazı bağımlılıklar,
  • Kişilik özelliklerinden kaynaklanan, ilişkilerde tekrar eden zorluklar.

Psikoterapiden yararlanmak için bir tanı almış olmak da gerekmez. Yas, ayrılık, iş kaybı, kronik bir hastalıkla yaşamak ya da ilişkilerde tıkanmışlık gibi yaşam olayları da terapinin konusu olabilir (Mayo Clinic). Önemli olan, kişinin bir şeyin değişmesini istemesi ve bunun için düzenli zaman ayırabilmesidir.

Psikoterapinin tek başına yetmediği durumlar var mı?

Var. Ağır depresyonda, bipolar bozuklukta, şizofreni gibi psikotik bozukluklarda ya da kişinin günlük işlevlerinin ciddi biçimde bozulduğu dönemlerde ilaç tedavisi genellikle gereklidir. Bu durumlarda psikoterapi tedaviyi tamamlayan, nüksü önlemeye yardım eden bir rol üstlenir. İlaç ile terapinin hangi durumlarda birlikte kullanılacağını “İlaç mı, Terapi mi, İkisi Birden mi?” yazısında ayrıca ele aldım.

Hatırlatma: Terapi sürecinde ilaç da kullanıyorsanız, kendinizi daha iyi hissettiğinizde ilacı kendi kendinize bırakmayın. İlaç başlatma, doz değiştirme ve bırakma kararları yalnızca hekiminizle birlikte verilmelidir.

Psikoterapi ne kadar sürer?

Kesin bir süre vermek mümkün değil; ama genel bir çerçeve çizilebilir. Seanslar çoğunlukla 45–60 dakika sürer ve haftada bir ya da iki haftada bir yapılır. Belirli bir soruna odaklanan kısa süreli terapiler birkaç hafta ile birkaç ay arasında tamamlanabilirken, uzun süredir devam eden ya da kişilik yapısıyla ilişkili zorluklarda süreç bir yılı aşabilir (Mayo Clinic).

Örneğin depresyon ya da panik bozukluk için yapılandırılmış BDT çoğu zaman birkaç ay içinde tamamlanan sınırlı sayıda seanstan oluşur. Travma, tekrar eden ilişki sorunları ya da kişilik bozukluklarında ise daha uzun soluklu bir çalışma gerekebilir. Süreyi belirleyen başlıca etkenler şunlardır: sorunun ne kadar süredir var olduğu, şiddeti, eşlik eden başka sorunlar, kişinin içinde bulunduğu stres düzeyi ve seanslar arasında yapılan çalışma.

Seans sayısı arttıkça sonuç hep daha mı iyi olur?

Her zaman değil. Rutin klinik uygulamalardaki çalışmaları inceleyen bir sistematik derleme, seans sayısı ile iyileşme arasındaki ilişkinin herkes için aynı olmadığını göstermiştir. Bazı kişiler az sayıda seansta belirgin biçimde iyileşir; bazılarının ise daha uzun bir sürece ihtiyacı olur (Robinson ve ark., 2020).

Bu yüzden iyi yürütülen bir terapide ilerleme düzenli olarak birlikte değerlendirilir. Belirli bir süre sonra hiçbir değişiklik yoksa, yöntemin, hedeflerin ya da tedavi planının yeniden gözden geçirilmesi gerekir. Seansların sayısından çok, o seanslarda neyin değiştiği önemlidir.

Terapiden verim almayı ne belirler?

Araştırmalarda en tutarlı bulgulardan biri, danışan ile terapist arasındaki çalışma ilişkisinin önemidir. Terapötik ittifak adı verilen bu ilişki; karşılıklı güveni, hedefler üzerinde uzlaşmayı ve bu hedeflere nasıl ulaşılacağı konusunda ortak bir anlayışı kapsar. Yüzlerce çalışmayı birleştiren bir meta-analizde, ittifakın gücü ile terapi sonucu arasında tutarlı bir ilişki bulunmuştur (Flückiger ve ark., 2018).

Yöntem seçimi de önemlidir, ama sanıldığı kadar belirleyici olmayabilir. 400’den fazla çalışmayı kapsayan geniş bir meta-analiz, BDT’nin depresyonda farklı biçimlerde ve farklı yaş gruplarında etkili olduğunu doğrulamış; ancak diğer kanıta dayalı psikoterapilere açık bir üstünlüğünü göstermemiştir (Cuijpers ve ark., 2023). Bu nedenle uygun yöntem, sorunun türü ve kişinin tercihleri birlikte düşünülerek seçilir.

Danışanın katkısı da en az bunlar kadar önemlidir: seanslara düzenli gelmek, seanslar arasında verilen çalışmaları yapmak ve rahatsız edici konuları da açabilmek. Fethiye’deki kliniğimde terapiye başlayan danışanlarımla ilk görüşmelerde hedefleri ve beklenen süreyi birlikte belirlemeye özen gösteriyorum; bu, sürecin baştan netleşmesine yardım ediyor. Bir terapistte nelere dikkat edebileceğinizi “İyi Bir Psikoterapist Nasıl Olmalı?” yazısında bulabilirsiniz.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri sizin için geçerliyse bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmeyi düşünebilirsiniz:

  • Kaygı, mutsuzluk ya da huzursuzluk iki haftadan uzun süredir devam ediyorsa,
  • Aynı sorunlar ilişkilerinizde ya da iş hayatınızda tekrar tekrar karşınıza çıkıyorsa,
  • Önceden keyif aldığınız şeylerden uzaklaştıysanız,
  • Baş etmek için alkole, maddelere ya da kaçınmaya giderek daha çok başvuruyorsanız,
  • Kendi başınıza denediğiniz yollar artık işe yaramıyorsa.

Terapiye mi, psikiyatri muayenesine mi başvuracağınızdan emin değilseniz “Kime Başvurmalıyım? Psikiyatrist mi, Psikolog mu?” yazısı yol gösterebilir.

Kendinize zarar verme ya da yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa terapi randevusunu beklemeyin; hemen 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Psikoterapi seansı ne kadar sürer ve ne sıklıkla yapılır?

Psikoterapi seansları genellikle 45–60 dakika sürer. Çoğu terapi haftada bir ya da iki haftada bir yapılan görüşmelerle yürütülür. Süreç ilerledikçe seans aralığı açılabilir.

Kaç seansta sonuç almaya başlarım?

Bu kişiden kişiye değişir. Bazı kişiler ilk haftalarda belirgin bir değişiklik fark ederken, bazılarında değişim daha yavaş gelişir. İlerleme terapistle birlikte düzenli olarak değerlendirilmeli, değişiklik yoksa plan gözden geçirilmelidir.

Terapiye başlamak için bir psikiyatrik tanı almış olmam gerekir mi?

Hayır. Psikoterapi yalnızca psikiyatrik hastalıklarda değil; yas, ayrılık, iş kaybı ya da ilişki sorunları gibi zorlayıcı yaşam olaylarında da yardımcı olabilir. Önemli olan, kişinin bir şeyi değiştirmek istemesidir.

Hangi terapi yöntemi daha etkilidir?

Kanıta dayalı terapi yöntemlerinin çoğu, uygun durumlarda benzer düzeyde etkilidir. Yöntem, sorunun türüne ve kişinin tercihlerine göre seçilir. Danışan ile terapist arasındaki güvene dayalı çalışma ilişkisi, sonucu belirleyen en önemli etkenlerden biridir.

Terapiyi ne zaman bitirmeliyim?

Terapinin sonlandırılması, başta belirlenen hedeflere ne ölçüde ulaşıldığına göre terapistle birlikte planlanır. Ani bırakmak yerine seans aralıklarının giderek açılması, kazanılanların kalıcı olmasına yardım eder.

Sonuç

Psikoterapi, tanısı olan ya da olmayan pek çok kişiye yardım edebilen, bilimsel olarak desteklenmiş bir tedavi yoludur. Süresi birkaç haftadan bir yılı aşan dönemlere kadar değişebilir; bunu belirleyen, sorunun niteliği ve sürecin nasıl ilerlediğidir. Doğru yöntem, güvene dayalı bir terapötik ilişki ve danışanın emeği bir araya geldiğinde terapi, kişinin yaşamında kalıcı bir değişiklik yaratabilir.

Sağlıklı günler dilerim.

Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri

Kaynakça

Yukarı çık