Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu — Doktor Psikiyatri
0 (252) 614 97 00 WhatsApp [email protected]

Panik Atak Sırasında Bedende Neler Olur?

Yazan /
Panik atak belirtileri ve geçici doğalarını simgeleyen, sakin bir odada pencere kenarında bir bardak su ve yavaşça salınan bir tüy

Kalp birden hızlanır, nefes daralır, eller uyuşur, insan “şimdi bayılacağım” ya da “öleceğim” diye düşünür. Panik atak geçirenlerin çoğu bu dakikaları hayatlarının en korkutucu anları arasında anlatır. Oysa panik atak belirtileri ne kadar korkutucu olsa da hemen hepsinin bedende açıklanabilir bir karşılığı vardır. Bu yazıda bir panik atak sırasında bedende adım adım neler olduğunu, belirtilerin neden bu kadar gerçek hissettirdiğini ve neden kendiliğinden geçtiğini anlatıyorum.

Panik atak sırasında bedende neler olur ve neden birdenbire gelir?

Panik atak, yoğun korku ya da sıkıntının birkaç dakika içinde doruğa ulaştığı ani bir dalgadır. Bu sırada panik atak belirtilerinin birkaçı bir arada ortaya çıkar: Çarpıntı, terleme, titreme, nefes darlığı, göğüste baskı, bulantı ve baş dönmesi. Üşüme ya da sıcak basması, uyuşma ve karıncalanma da bu belirtiler arasındadır. Kendini ya da çevreyi gerçek dışı hissetme ve kontrolü kaybetme korkusu da tabloya katılır.

Atakların “durup dururken” gelmesi kişiyi en çok şaşırtan yanıdır. Çoğu zaman kişi tetikleyiciyi fark etmez. Çünkü tetikleyici dışarıda değil, içeridedir: Hafif bir çarpıntı, bir baş dönmesi ya da uykusuz bir gecenin yorgunluğu, fark edilmeden alarm sistemini harekete geçirebiliyor. Tekrarlayan atakların ve yeni atak korkusunun hayatı belirlemeye başladığı tabloya ise panik bozukluk denir. Bu konuyu “Panik Bozukluk ve Agorafobi” sayfasında ayrıntılı olarak ele aldım.

Panik atak sırasında bedende ve beyinde ilk saniyelerde neler olur?

Beynimizde tehlikeyi algılamakla görevli, çok hızlı çalışan bir alarm sistemi vardır. Bu sistem gerçek bir tehlikeyle karşılaştığımızda bizi düşünmeye vakit kalmadan harekete geçirir. Panik atakta ise ortada gerçek bir tehlike yokken bu alarm çalar. Bir başka deyişle, panik atak bozuk bir sistemin değil, yanlış zamanda devreye giren sağlam bir sistemin işidir.

Alarm çaldığında sempatik sinir sistemi devreye girer. Bu sistem bedeni “savaş ya da kaç” durumuna hazırlar. Böbreküstü bezlerinden adrenalin salgılanır ve birkaç saniye içinde bütün beden, var olmayan bir tehlikeye karşı mücadeleye hazırlanmaya başlar.

Kalp, göğüs ve nefes: Panik atak belirtileri nereden gelir?

Adrenalinin ilk etkisi kalp üzerindedir. Kalp, kaslara daha fazla kan göndermek için hızlanır ve daha güçlü atar. Bu yüzden kişi kalp atışını göğsünde, boynunda, hatta kulaklarında hisseder. Göğüs ve omuz kaslarının gerilmesi de göğüste baskı ya da sıkışma hissine yol açar.

Aynı anda nefes hızlanır ve sığlaşır. Beden daha fazla oksijen almaya çalışır. Ancak kişi aslında koşmadığı ya da kaçmadığı için bu fazla nefes ihtiyaçtan fazladır. Buna hiperventilasyon denir. Hızlı nefesle kandaki karbondioksit düzeyi düşer. Bu düşüş damarları daraltır ve sinirlerin uyarılabilirliğini artırır. El ve ayaklarda, dudak çevresinde karıncalanma, baş dönmesi, sersemlik ve “yeterince nefes alamıyorum” hissi bu değişimin sonucudur. Paradoks şudur: Kişi havasızlık hisseder ama aslında gerekenden fazla nefes almaktadır.

Kan akımı kaslara yönlendirildiği için sindirim yavaşlar; bulantı ya da midede boşluk hissi buradan gelir. Stres ile sindirim arasındaki bağı bağırsakların beyinle kurduğu iletişim üzerine yazdığım yazıda ele aldım. Terleme, titreme, üşüme ya da sıcak basması da aynı alarm tepkisinin parçalarıdır.

Neden gerçek dışılık ve “kontrolü kaybedeceğim” hissi oluşur?

Bazı kişiler atak sırasında çevrenin bir film gibi uzak ve yapay göründüğünü, kendi bedenini dışarıdan izliyormuş gibi olduğunu anlatır. Bunlara derealizasyon ve depersonalizasyon denir. Yoğun korku anında beyin dikkati daraltır ve duyusal bilgiyi farklı işler. Buna hiperventilasyonun yarattığı sersemlik de eklenir. Bu deneyim çok ürkütücü olsa da yoğun kaygının bilinen bir parçasıdır. Bir panik atak sırasında ortaya çıkması aklını kaybetmek anlamına gelmez.

Atak neden kendi kendine geçer?

Alarm sistemi sonsuza kadar tam güçte çalışamaz. Adrenalin bedende hızla yıkılır ve vücudun dengeleyici tarafı, yani dinlenme ve sakinleşmeyi sağlayan parasempatik sinir sistemi devreye girer. Bu nedenle ataklar genellikle birkaç dakika içinde doruğa ulaşır ve ardından yavaş yavaş söner. Geriye çoğu zaman bir yorgunluk, halsizlik ve “yine olacak mı” tedirginliği kalır.

Panik atak ne kadar korkutucu olursa olsun, sağlıklı bir bedende atağın kendisi kalbe ya da beyne zarar vermez. Ancak bu cümle bir belirtiyi ilk kez yaşayan kişi için geçerli değildir: İlk kez yaşanan göğüs ağrısı ve nefes darlığı, kalp ve akciğer hastalıkları dışlanmadan panik ataktan kaynaklandığı varsayılmamalıdır.

Korku döngüsü nasıl kurulur?

Panik atağı sürdüren asıl şey çoğu zaman panik atak belirtileri değil, onlara yüklenen anlamdır. Bilişsel yaklaşıma göre kişi, çarpıntıyı “kalp krizi”, baş dönmesini “bayılacağım”, gerçek dışılık hissini “delireceğim” olarak yorumlar. Bu felaket yorumu korkuyu artırır, artan korku belirtileri şiddetlendirir ve belirtiler yorumu doğrular gibi görünür. Böylece kendi kendini besleyen bir döngü oluşur.

Zamanla kişi bedenini sürekli kontrol etmeye, nabzını saymaya, atak geçirdiği yerlerden uzak durmaya başlar. Bu kaçınmalar kısa vadede rahatlatır, ama beynin “aslında tehlike yokmuş” bilgisini öğrenmesini engeller. Fethiye gibi yazın kalabalıklaşan, sıcağın ve nemin bedeni zorladığı bir yerde pazar yerinden, dolmuştan ya da tekne turundan kaçınmaya başlayan pek çok kişiyle karşılaşıyorum. Çoğunun bunun kaygının bir parçası olduğunu fark etmesi zaman alıyor.

İyi haber şu ki bu döngü öğrenilmiş bir döngüdür ve yeniden öğrenmeyle değiştirilebilir. Bilişsel davranışçı terapi, panik bozuklukta etkinliği en iyi gösterilmiş tedavilerden biridir. Gerektiğinde ilaç tedavisi de planın parçası olabiliyor. Psikiyatrik ilaçları kendi kendinize başlatmayın, dozunu değiştirmeyin ya da bırakmayın; her kararı doktorunuzla birlikte verin.

Panik atak belirtileri yaşıyorsanız ne zaman destek almalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir uzmana başvurmanızı öneririm:

  • Ataklar tekrarlıyor ya da “ya yine olursa” kaygısı günlerinizi belirliyorsa,
  • Atak korkusuyla bazı yerlerden, ulaşım araçlarından ya da yalnız kalmaktan kaçınmaya başladıysanız,
  • Rahatlamak için alkole ya da kendi kendinize sakinleştirici kullanmaya yöneldiyseniz,
  • Ataklara depresif duygudurum, uykusuzluk ya da yoğun tükenmişlik eşlik ediyorsa.

Göğüs ağrısı ilk kez ortaya çıktıysa, efor sırasında başladıysa, kola, çeneye ya da sırta yayılıyorsa, bayılma ya da şiddetli nefes darlığı varsa beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın. Kalp kaynaklı bir sorunun dışlanması, panik atak tanısından önce gelir.

Sık Sorulan Sorular

Panik atak ne kadar sürer?

Panik atak belirtileri genellikle birkaç dakika içinde doruğa ulaşır ve ardından yavaş yavaş azalır. Atağın ardından yorgunluk ve tedirginlik bir süre daha devam edebiliyor.

Panik atak kalbe zarar verir mi?

Sağlıklı bir bedende panik atağın kendisi kalbe zarar vermez; çarpıntı, alarm sisteminin geçici bir tepkisidir. Yine de ilk kez yaşanan göğüs ağrısı ve nefes darlığında kalp hastalığının dışlanması gerekir. Bu ayrımı kalp krizi sandığınız şeyin panik atak olup olmadığını ele aldığım yazıda ayrıntılı anlattım.

Panik atakta neden nefes alamıyormuş gibi hissederiz?

Atak sırasında nefes hızlanır ve kandaki karbondioksit düzeyi düşer. Bu değişim baş dönmesi, karıncalanma ve havasızlık hissine yol açar. Kişi aslında gerekenden fazla nefes almaktadır.

Panik atak sırasında bayılır mıyım?

Panik atakta kalp hızı ve tansiyon genellikle yükselir. Bu nedenle atak sırasında bayılma beklenen bir durum değildir. Sık bayılma ya da bilinç kaybı başka nedenlerle ilişkili olabileceğinden ayrıca değerlendirilmelidir.

Panik atağın tedavisi mümkün mü?

Evet, panik atak ve panik bozukluk tedaviye iyi yanıt veren durumlardandır. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavisi, atakların sıklığını ve yarattığı korkuyu belirgin biçimde azaltabiliyor.

Sonuç

Panik atak, ortada tehlike yokken çalan bir alarm gibidir. Çarpıntı, nefes darlığı, uyuşma ve gerçek dışılık hissi gibi panik atak belirtileri bu alarmın bedendeki yansımalarıdır ve geçicidir. Belirtilerin nereden geldiğini anlamak korkuyu tek başına yok etmez, ama döngüyü kırmanın ilk adımıdır. Gerisi doğru tedaviyle birlikte yürüyeceğiniz bir yoldur.

Sağlıklı günler dilerim.

Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri

Kaynakça

Yukarı çık