Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu — Doktor Psikiyatri
0 (252) 614 97 00 WhatsApp [email protected]

Alkolü Bırakmak: Ne Zaman Tıbbi Destek Gerekir?

Yazan /
Sabah ışığında beyaz mermer tezgâhta limon dilimli bir bardak su, cam bir sürahi ve meyve kâsesi, arkada tül perdeli pencere

Kişi alkolü bırakma kararını çoğu zaman uzun bir iç tartışmanın sonunda verir. Belki de “bir pazartesi bırakırım, irademe güvenirim” diye düşünür. Az ve ara sıra içen biri için bu gerçekten mümkündür. Ancak uzun süredir düzenli ve yüksek miktarda içen biri için durum farklıdır. Bu kişide alkolün aniden kesilmesi, bedene ciddi bir yük bindirme riski taşır. Bu yazıda alkolü bırakmak isteyenler için hangi durumlarda tıbbi destek gerektiğini anlatıyorum. Ayrıca yoksunluk belirtilerini ve bırakmanın ardından nelerin önemli olduğunu ele alıyorum.

Alkolü bırakmak neden bazen risklidir?

Alkol, beyni yavaşlatan bir maddedir. Kişi uzun süre her gün içtiğinde beyin bu etkiye uyum sağlar. Dengeyi korumak için de kendi uyarılma sistemlerini artırır. Alkol aniden kesildiğinde bu dengeleyici etki ortadan kalkar. Uyarılan sistem ise bir süre daha aynı hızla çalışmaya devam eder. Yoksunluk belirtileri bu dengesizlikten kaynaklanır.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) verilerine göre dünyada yaklaşık 400 milyon kişide alkol kullanım bozukluğu bulunmaktadır. Bunların önemli bir kısmında alkol bağımlılığı vardır. Bu kişilerin bir bölümü bırakma sürecinde tıbbi gözetime ihtiyaç duyar. Burada amaç kimseyi korkutmak değil; bırakma kararını en güvenli şekilde hayata geçirmektir.

Yoksunluk belirtileri nelerdir, ne zaman başlar?

Belirtiler genellikle son içkiden birkaç saat sonra başlar. İlk üç gün içinde en yoğun düzeye ulaşır ve çoğu kişide birkaç gün içinde azalır. Sık görülen belirtiler şunlardır:

  • Ellerde titreme, terleme, çarpıntı,
  • Bulantı, kusma, iştahsızlık,
  • Huzursuzluk, kaygı, sinirlilik,
  • Uykusuzluk ve kâbuslar.

Daha az sıklıkla ama daha ciddi sorunların gelişmesi de mümkündür. Bunlar arasında nöbet (sara benzeri kasılma) ve var olmayan şeyleri görme veya duyma vardır. “Deliryum tremens” adı verilen tablo da bu grupta yer alır. Deliryum tremens acil bir durumdur. Bilinç bulanıklığı, yer ve zamanı karıştırma, ağır ajitasyon, yüksek ateş ve tansiyon dalgalanmalarıyla seyreder. Hastaneye yatırılan yoksunluk hastalarının küçük bir kısmında gelişir. Genellikle belirtilerin başlamasından birkaç gün sonra ortaya çıkar. Zamanında tanınıp tedavi edildiğinde risk belirgin biçimde azalır.

Kimler alkolü tıbbi destek olmadan bırakmamalı?

İngiltere’nin ulusal klinik kılavuzu NICE, bazı kişilerin alkolü hastanede, tıbbi gözetim altında bırakmasını önerir. Bunlar yoksunluk nöbeti ya da deliryum tremens geçirmiş veya bu açıdan yüksek risk taşıyan kişilerdir. Kılavuz ayrıca bazı gruplarda eşiğin daha düşük tutulması gerektiğini belirtir. Yaşlı ya da kırılgan kişiler ve eşlik eden ciddi hastalığı olanlar bu gruptadır. Benzer şekilde bilişsel sorunu bulunanlar ve sosyal desteği zayıf olanlar da bu gruba girer. Pratikte şu durumlarda kendi kendine bırakmayı denemek yerine önce bir hekime başvurmak gerekir:

  • Uzun süredir her gün ve yüksek miktarda içiyorsanız,
  • Sabahları titreme ya da bulantıyı geçirmek için içmeye başladıysanız,
  • Daha önce bırakmayı denediğinizde epileptik nöbet, halüsinasyon ya da bilinç bulanıklığı yaşadıysanız,
  • Karaciğer, kalp, şeker hastalığı gibi ek sağlık sorunlarınız varsa,
  • Alkolle birlikte sakinleştirici ya da başka maddeler kullanıyorsanız,
  • Yalnız yaşıyor ve yakın çevrenizden destek alamıyorsanız.

Hastaneye yatması gerekmeyen kişiler de alkolü aniden ve tamamen kesmek yerine bir plan yapmalıdır. Bu planı hekim gözetiminde yapmak gerekir.

Tıbbi destekli bırakma nasıl yürür?

Hekim önce ayrıntılı bir değerlendirme yapar. İçme öyküsünü, önceki bırakma denemelerini ve bedensel hastalıkları gözden geçirir. Kullanılan diğer ilaçları ve ruhsal durumu da inceler. Ayrıca gerekli kan testlerini ister. Bu değerlendirmeye göre bırakma sürecinin evde, yakın takiple mi, yoksa hastanede mi yürütüleceğine karar verir.

Bu süreçte hekim gerekirse kısa süreli ilaç tedavisi ve vitamin desteği planlar. Amaç yoksunluk belirtilerini hafifletmek ve komplikasyonları önlemektir. Hekim bu ilaçları kişiye göre seçer ve dozu düzenli kontrolle ayarlar. Belirli bir sürenin sonunda ise ilaçları keser. Yoksunluk tedavisinde kullanılan ilaçların bir kısmı kendisi de bağımlılık yapma riski taşır. Bu nedenle bu süreci kesinlikle kendi kendinize ya da bir yakınınızın ilacıyla yürütmeye çalışmayın.

Bıraktıktan sonra neler önemlidir?

Yoksunluk döneminin atlatılması tedavinin sonu değil, başlangıcıdır. Asıl zorluk, alkolün yıllarca üstlendiği görevlerin yerine yenilerini koymaktır. Gerginliği azaltmak, uykuya dalmak, sosyal ortamlarda rahatlamak ya da üzüntüyü uyuşturmak bu görevlere örnektir. Bu nedenle kılavuzlar bırakmanın ardından bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik tedavileri önerir. Gerektiğinde nüksü önlemeye yönelik ilaç tedavisi de bu öneriler arasındadır.

Alkol kullanımının arkasında çoğu zaman depresyon, kaygı bozukluğu, uyku sorunları ya da çözülmemiş travmalar yatar. Bunları tedavi etmeden yalnızca alkolü kesmek, kişiyi aynı sıkıntıyla yalnız bırakma riski taşır. Kayma ya da nüks yaşanması ise başarısızlık değil, tedavi planını gözden geçirmek için bir işarettir. Konuyla ilgili genel bilgi için “Alkol ve Madde Bağımlılığı” sayfasına da göz atabilirsiniz.

Yakınlar nasıl destek olur?

Aile üyeleri çoğu zaman sorunu kişinin kendisinden önce fark eder. Suçlamak, utandırmak ya da evdeki alkolü gizlice dökmek genellikle işe yaramaz. Sakin bir anda, gözlemlerinizi yargılamadan paylaşmak ve birlikte bir hekime gitmeyi önermek daha etkilidir. Bazı çevreler alkolü sosyal yaşamın ve iş ortamlarının doğal bir parçası olarak görür. Bu çevrelerde sorunun geç fark edilmesi daha olasıdır. Bu nedenle yakınların dikkati ayrıca önemlidir.

Ne zaman profesyonel destek almalısınız?

İçme miktarınızı azaltmakta ya da kontrol etmekte zorlanıyorsanız bir psikiyatri uzmanıyla görüşmek yerinde olur. Alkol işinizi, ailenizi veya sağlığınızı etkiliyorsa da aynı şey geçerlidir. Çevreniz içmenizle ilgili endişelerini dile getiriyorsa da durum aynıdır. Bırakmaya karar verdiğinizde de, özellikle yukarıda sayılan risk durumlarından biri varsa, bunu tıbbi destekle planlayın.

Acil durumlar: Alkolü bıraktıktan sonra nöbet, bilinç bulanıklığı, yüksek ateş gelişirse beklemeyin. Aynı şekilde var olmayan şeyleri görme veya duyma ya da ağır ajitasyon gelişirse beklemeyin. Kendinize zarar verme veya yaşamınıza son verme düşünceleriniz varsa da beklemeyin. 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise başvurun.

Sık Sorulan Sorular

Alkolü bir anda bırakmak tehlikeli midir?

Az ve ara sıra içenler için genellikle tehlikeli değildir. Uzun süredir her gün ve yüksek miktarda içenlerde ise ani bırakma ciddi yoksunluk belirtileri riski taşır. Bu nedenle bu süreci hekiminizle planlayın.

Alkol yoksunluğu ne kadar sürer?

Belirtiler genellikle son içkiden birkaç saat sonra başlar. İlk üç gün içinde en yoğun düzeye ulaşır. Çoğu kişide yaklaşık bir hafta içinde belirgin olarak azalır. Uyku sorunları ve huzursuzluğun ise birkaç hafta daha sürmesi mümkündür.

Deliryum tremens nedir?

Deliryum tremens, alkol yoksunluğunun en ağır ve acil müdahale gerektiren biçimidir. Bilinç bulanıklığı, yer ve zaman karışıklığı, halüsinasyonlar, ağır ajitasyon ve ateşle seyreder. Böyle bir durumda hemen 112’yi arayın.

Alkolü evde bırakmak mümkün mü?

Riski düşük olan kişilerde bırakma sürecini hekim takibiyle evde yürütmek mümkündür. Bazı kişiler için ise hastanede tıbbi gözetim daha güvenlidir. Bunlar daha önce nöbet ya da deliryum geçirmiş, ciddi bedensel hastalığı olan veya yalnız yaşayan kişilerdir.

Bıraktıktan sonra tekrar içmeye başlarsam her şey boşa mı gitmiş olur?

Hayır. Nüks, bağımlılık tedavisinde sık karşılaştığımız bir durumdur. Aynı zamanda tedavinin yeniden düzenlenmesi gerektiğini gösterir. Önemli olan, kaymayı gizlemeden hekiminizle paylaşmak ve yeniden destek almaktır.

Sonuç

Alkolü bırakmak cesaret isteyen ve sağlık açısından çok değerli bir karardır. Uzun süredir yoğun içen kişiler için bu kararın güvenli olması, doğru planlamaya bağlıdır. Tıbbi destekle yoksunluk dönemini daha güvenli atlatırsınız. Psikolojik destek ve eşlik eden sorunların tedavisi de önemlidir. Bu sayede bırakılan alkolün yerine daha sağlıklı bir yaşam kurmak mümkündür.

Sağlıklı günler dilerim.

Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri

Kaynakça

Yukarı çık