Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu — Doktor Psikiyatri
0 (252) 614 97 00 WhatsApp [email protected]

Çift Terapisi Ne Zaman İşe Yarar, Ne Zaman Yaramaz?

Yazan /
Sıcak tonlu sakin bir görüşme odasında keten kanepe ve karşısında bir koltuk, ahşap sehpada iki seramik kupa, pencereden süzülen yumuşak gün ışığı

Çiftlerin çoğu terapiye, aynı tartışmayı yüzüncü kez yaptıktan, sessizlik evin içinde bir mobilya gibi yer kapladıktan sonra gelir. Bazıları son bir umutla, bazıları “denedik ama olmadı” diyebilmek için. Çift terapisi bir ilişkiyi kendiliğinden onarmaz. Ama doğru zamanda ve doğru koşullarda başlandığında, iki kişinin birbirini yeniden duyabildiği güçlü bir alan açar. Bu yazıda araştırmaların ne söylediğini, çift terapisinin hangi durumlarda işe yaradığını ve hangi durumlarda önce başka bir adımın gerektiğini ele alıyorum.

Çift terapisi tam olarak nedir?

Çift terapisi, ilişkiyi “hasta” olarak ele alan bir psikoterapi biçimidir. Amaç kimin haklı olduğuna karar vermek değil, iki kişinin arasında tekrarlayan döngüyü görünür kılmaktır: Biri üstüne gittikçe diğerinin geri çekilmesi, eleştirinin savunmayı, savunmanın daha sert eleştiriyi çağırması gibi. Terapist, bu döngüde her iki tarafın da neyi korumaya çalıştığını anlamaya yardım eder.

Farklı ekoller vardır. Davranışçı yaklaşımlar iletişim ve sorun çözme becerilerine odaklanır. Duygu odaklı çift terapisi ise tartışmaların altındaki bağlanma ihtiyaçlarına, yani “Sana güvenebilir miyim, benim için orada mısın?” sorusuna eğilir. Araştırmalar, iyi yapılandırılmış yaklaşımlar arasında belirgin bir üstünlük farkı göstermiyor. Terapistle kurulan güven ilişkisi ve çiftin sürece katılımı en az yöntem kadar belirleyici.

Araştırmalar çift terapisinin etkisi hakkında ne söylüyor?

Kanıtlar genel olarak umut verici. 2020’de iki binden fazla çifti kapsayan bir meta-analiz yayımlandı. Bu analiz, çift terapisinin ilişki doyumu üzerinde büyük bir etki gösterdiğini, bekleme listesindeki çiftlerin ise kendiliğinden anlamlı biçimde düzelmediğini ortaya koydu. İletişim ve duygusal yakınlıkta da belirgin iyileşme görüldü ve kazanımlar takip döneminde büyük ölçüde korundu.

Tablonun öteki yüzü de var. Kapsamlı bir derlemeye göre sıkıntılı çiftlerin yaklaşık yüzde 60–80’i terapiden yarar görüyor. Ancak gerçek klinik ortamda etkiler kontrollü çalışmalardakinden daha zayıf ve çiftlerin yaklaşık yarısında kazanımlar zamanla azalıyor. Yani çift terapisi etkili bir yöntem; ama tek başına bir garanti değil. Terapi bittikten sonra öğrenilenlerin gündelik hayatta sürdürülmesi belirleyici.

Çift terapisi hangi durumlarda işe yarar?

Deneyim ve araştırmalar, aşağıdaki koşullarda başarı olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor:

  • İki tarafın da ilişkiyi sürdürmeye en azından açık olması.
  • Sorunların henüz kronikleşmeden, kırgınlıklar katılaşmadan ele alınması.
  • Tartışmaların içeriğinden çok tekrarlayan bir iletişim döngüsünün yorması.
  • Doğum, taşınma, iş kaybı, hastalık gibi bir yaşam geçişinin dengeleri sarsması.
  • Aldatma sonrası her iki tarafın da onarım için gerçekten istekli olması.

Çift terapisi, eşlerden birinde depresyon olduğunda ve ilişkideki gerginlik bu tabloyu besliyorsa da bir seçenektir. İngiltere’nin klinik kılavuzu NICE, ilişkinin depresyonun ortaya çıkmasında ya da sürmesinde rol oynadığı durumlarda davranışçı çift terapisini tedavi seçenekleri arasında sayar. İlişki sorunlarının nasıl ayırt edileceğini “Toksik İlişki ile ‘Zor Ama Onarılabilir’ İlişki Arasındaki Fark” başlıklı yazımda ayrıntılı olarak anlattım.

Hangi durumlarda işe yaramaz ya da önce başka bir adım gerekir?

Bazı durumlarda çift terapisi işe yaramaz; bazen de zarar verebilir. En önemlisi şiddettir. İlişkide fiziksel şiddet, ciddi tehdit ya da bir tarafın diğerini korku içinde yaşatan kontrolü varsa, ortak seanslar güvenli değildir. Korkan kişi açık konuşamaz, seansta söylenenler eve döndüğünde ona karşı kullanılabilir. Bu durumda öncelik güvenliktir; değerlendirme ayrı ayrı yapılır.

Çift terapisinin sınırlı kalabileceği diğer durumlar şunlardır:

  • Taraflardan biri ayrılmaya çoktan karar vermiş ve terapiyi yalnızca bir geçiş töreni olarak görüyorsa.
  • Süren ve gizlenen bir ilişki varsa; açık olmayan bir üçüncü kişiyle onarım çalışması yapılamaz.
  • Tedavi edilmemiş alkol ya da madde kullanımı ilişkinin merkezindeyse.
  • Eşlerden birinde ağır ve tedavi edilmemiş bir ruhsal hastalık varsa; önce bireysel tedavi gerekebilir.

Bu durumlar umutsuzluk anlamına gelmez; yalnızca sıranın doğru kurulması gerektiğini gösterir. Bazen terapinin sonunda çiftin daha az kırgınlıkla, daha saygılı bir biçimde ayrılmaya karar vermesi de anlamlı bir sonuçtur.

Eşlerden biri gelmek istemezse ne olur?

Bu çok sık karşılaşılan bir durumdur. İsteksiz eş çoğu zaman “suçlanacağım” ya da “iki kişiye karşı tek kalacağım” korkusu taşır. İlk görüşmenin amacı birini mahkûm etmek değil, iki tarafın da kendini anlaşılmış hissedeceği bir zemin kurmaktır. Bunu açıkça söylemek kapıyı aralayabilir.

Eşiniz yine de gelmek istemiyorsa tek başınıza başvurabilirsiniz. Bir kişinin ilişki içindeki tepkilerini değiştirmesi, döngünün tamamını değiştirebilir. Bazı çiftler tanıdıklarına görülme kaygısıyla başvuruyu erteleyebiliyor. Oysa görüşmeler gizlilik ilkesiyle yürür ve uygun durumlarda online görüşme de bir seçenek olabilir.

Çift terapisi ile bireysel tedavi birlikte yürür mü?

Evet, çoğu zaman birbirini tamamlar. Cochrane derlemesi, depresyonda çift terapisinin bireysel psikoterapi kadar etkili olabileceğini, ancak kanıt kalitesinin düşük olduğunu belirtiyor. Bu nedenle karar kişiye özel verilmelidir. Kaygılı bağlanma, aşırı düşünme ya da kendini sürekli eleştirme gibi bireysel örüntüler ilişkiye taşınıyorsa, bireysel çalışma çift seanslarının verimini artırabilir.

Eşlerden biri psikiyatrik ilaç tedavisi görüyorsa, çift terapisi bu tedavinin yerine geçmez. İlaçlar hekim önerisi olmadan başlatılmamalı ve kendi kendine bırakılmamalıdır; ani bırakma kesilme belirtilerine ve hastalığın yinelemesine yol açabilir.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Aşağıdakilerden biri tanıdık geliyorsa bir uzmanla görüşmek yararlı olabilir:

  • Aynı tartışma aylardır çözülmeden tekrar ediyorsa.
  • Konuşmak yerine susmak, uzak durmak ya da sadece çocuklar üzerinden iletişim kurmak alışkanlık hâline geldiyse.
  • Güven ciddi biçimde sarsıldıysa ve konu her açıldığında yara yeniden kanıyorsa.
  • İlişkideki gerginlik uykuyu, iştahı, işi ya da çocukların ruh hâlini etkilemeye başladıysa.
  • Taraflardan birinde depresyon, yoğun kaygı ya da umutsuzluk belirtileri varsa.

Kendinize zarar verme düşünceleri, intihar düşünceleri ya da şiddet ve can güvenliği tehdidi varsa beklemeyin: 112 Acil Çağrı Merkezi’ni arayın veya en yakın acil servise başvurun. Aile içi şiddet durumlarında ALO 183 Sosyal Destek Hattı da bilgi ve yönlendirme sağlar.

Sık Sorulan Sorular

Çift terapisi ne kadar sürer?

Süre çiftin sorunlarına ve hedeflerine göre değişir. Bazı çiftler birkaç görüşmede yön bulurken, köklü sorunlarda süreç birkaç ay sürebilir. Araştırılmış yöntemlerin çoğu yaklaşık 10–20 görüşmeden oluşur.

Çift terapisi boşanmayı önler mi?

Çift terapisinin amacı ilişkiyi her koşulda sürdürmek değil, çiftin bilinçli ve sağlıklı bir karar verebilmesidir. Birçok çift ilişkisini güçlendirirken, bazıları daha saygılı bir ayrılık yolunu seçer. Her iki sonuç da sürecin anlamlı olabileceğini gösterir.

Terapist taraf tutar mı?

Çift terapistinin görevi kimin haklı olduğuna karar vermek değil, iki kişinin arasındaki döngüyü anlamaktır. İyi bir terapist her iki tarafın da duyulduğu dengeli bir ortam kurar. Taraf tutulduğunu hissederseniz bunu seansta açıkça konuşmak sürecin bir parçasıdır.

İlişkide şiddet varsa çift terapisi uygun mu?

Fiziksel şiddet, tehdit ya da korkuya dayalı kontrol varsa ortak seanslar güvenli değildir. Bu durumda öncelik can güvenliğidir ve değerlendirme bireysel olarak yapılır. Acil bir tehlikede 112 aranmalıdır.

Online çift terapisi yüz yüze görüşme kadar etkili mi?

Online görüşmeler, özellikle uzak mesafe ya da yoğun iş temposu olan çiftler için uygun bir seçenek olabilir. Ancak şiddet riski, ağır kriz ya da güvenli ve özel bir ortam bulunamaması durumunda yüz yüze değerlendirme tercih edilir.

Sonuç

Çift terapisi, iyi araştırılmış ve çoğu çift için yararlı bir tedavi yöntemidir; ama sihirli bir onarım değildir. En iyi sonuç, iki tarafın da emek vermeye istekli olduğu, güvenliğin sağlandığı ve sorunların henüz katılaşmadığı dönemde alınır. Bazen ilk adım ortak bir seans değil, bireysel bir görüşme ya da güvenliğin sağlanmasıdır. Önemli olan, susmanın bir çözüm gibi görünmeye başladığı noktada yardım istemeyi ertelememektir.

Sağlıklı günler dilerim.

Uzm. Dr. Burhan Burhanoğlu
Psikiyatrist & Psikoterapist
Doktor Psikiyatri

Kaynakça

Yukarı çık